Мир Знаний

Кастусь Эдуардавіч Цыялкоўскі — вынаходнік у галіне касманаўтыкі і ракетнай тэхнікі (стр. 4 из 5)

За шэсць дзён да смерці, 13 верасня 1935 году К. Э. Цыялкоўскі напісаў сваё знакамітае ліст-завяшчанне:

"Усё сваё жыццё я марыў сваімі працамі хоць трохі прасунуць чалавецтва наперад".

Касмічная філасофія Цыялкоўскага з'яўляецца адным з слупоў рускага касмізма. Яна адчувальна паўплывала на сучасную цывілізацыю пасродкам касманаўтыкі, якая стала адным з асноўных кірункаў НТР. Немалаважна і тое, што яна адносіцца да ліку нешматлікіх у рускім касмізме ўзораў цэласнай філасофска-светапогляднай сістэмы. У яго касмічнай філасофіі абмяркоўваліся ў асноўным традыцыйныя філасофскія праблемы, разгляданыя з "касмічнага пункта погляду".

Цыялкоўскі распрацоўваў так званы "актыўна-эвалюцыйны" прынцып касмізма. Яго сэнс складаецца ў тым, што лёс Сусвету залежыць ад касмічнага розуму, т.е. ад чалавецтва і іншых касмічных цывілізацый, іх преобразовательной дзейнасці. "Актыўна-эвалюцыйны" сэнс прынцыпу касмізма суіснуе ў Цыялкоўскі|Цыялкоўскага]] з больш традыцыйным сэнсам гэтага прынцыпу: "Лёс істоты залежыць ад лёсу Сусвету". Усё гэта стварае складанасці пры разуменні касмічнай філасофіі на завяршальным этапе яе станаўлення. Найважнымі прынцыпамі касмічнай філасофіі, якія ляжаць у аснове метафізікі і навуковай карціны свету Цыялкоўскі|Цыялкоўскага]] з'яўляюцца прынцыпы атамістычнага панпсіхізму, манізму, бясконцасці, самаарганізацыі і эвалюцыі.

Прынцып атамістычнага панпсіхізму напроста звязаны з разуменнем Цыялкоўскім матэрыі. Цыялкоўскі гаварыў, што "Я не толькі матэрыяліст, але і панпсіхіст, які прызнае адчувальнасць усёй Сусвету. Гэтая ўласцівасць я лічу неаддзельным ад матэрыі". Усё целы Сусвету "маюць адну і тую жа сутнасць; адзін пачатак, якое мы завем духам матэрыі (сутнасць, пачатак, субстанцыя, атам у ідэальным сэнсе)", што вельмі падобна з філасофіяй Платона. "Атам-дух" ("ідэальны атам", "першабытны дух") па Цыялкоўскім, "ёсць непадзельная аснова або сутнасць свету. Яна ўсюды аднолькавая. Жывёліна ёсць ёмішча бясконцага ліку атамаў-духаў, гэтак жа, як і Сусвет. З іх толькі яна і складаецца, матэрыі, як яе перш разумелі, не. Ёсць толькі адно нематэрыяльнае, заўсёды якое адчувае, вечнае невынішчаемае, раз і назаўжды створанае або заўсёды існавалае". Такім чынам, "атам-дух" - гэта элемент метафізічнай субстанцыі, ляжалай у аснове свету і адрознены ад элементарных часціц у сучаснай фізіцы.

Прынцып манізму выяўляе адзінства субстанцыянальнай асновы свету, якая ўтвараецца "атамамі-духамі". "Матэрыя адзіная, і асноўныя ўласцівасці яе ва ўсёй Сусвеце павінны быць аднолькавыя". Гэта азначае: адзінства матэрыяльнага і духоўнага пачаткаў Сусвету; адзінства жывой і нежывой матэрыі: "матэрыя адзіная, гэтак жа яе спагадлівасць і адчувальнасць"; адзінства чалавека і Сусвету, т.е. яго ўдзел у касмічнай эвалюцыі, у процівагу хрысціянскім паданням аб неўміручасці душы; выводнасць этычных норм з метафізікі космасу.

Прынцып бясконцасці распаўсюджваўся Цыялкоўскім і на свет як цэлае, і на ўласцівасці прасторы і часу, і на структуру элементарных часціц рэчыва, і на структурную іерархію ўзроўняў касмічных сістэм, і на рытмы касмічнай эвалюцыі, і на ўзрастанне магутнасці касмічнага розуму, і на адсутнасць меж для яго магчымай экспансіі ў Сусвеце. Сусвет, па Цыялкоўскім, бясконцая ў прасторы і часу і ўключае ў сябе бясконцую іерархію касмічных структур - ад атамаў да "эфірных высп" рознага ўзроўня складанасці. Думка Цыялкоўскага аб магчымасці суіснавання ў Сусвеце мноствы космасаў нашмат апярэдзіла свой час і зараз яна знайшла сваё развіццё ў квантавай касмалогіі.

Прынцыпы самаарганізацыі і эвалюцыі таксама з'яўляюцца ключавымі для метафізікі касмічнай філасофіі і выцякаючай з яе навуковай карціны свету. "Усё жывое", т.е. здольна да бясконцай самаарганізацыі і эвалюцыі. Цыялкоўскі быў не згодзен з тлумачэннем касмічнай эвалюцыі як няўхільнай дэградацыі і яго нязгода знайшло свой выраз у прынцыпах самаарганізацыі і эвалюцыі. Рытмічныя змены Сусвету ў метафізіцы касмічнай філасофіі вельмі блізкія бясконцым цыклам эвалюцыі. Гэтыя прынцыпы набываюць у кантэксце касмічнай філасофіі наступныя значэнні: эвалюцыя як перыядычныя трансфармацыі, падчас якіх узнікаюць і руйнуюцца незлічоныя саюзы "атамаў-духі", утваральных касмічныя структуры розных узроўняў; самаарганізацыя як узнікненне складаных (у тым ліку, жывых) структур з прасцейшых; эвалюцыя і самаарганізацыя як "глабальны эвалюцыянізм" (гэтыя працэсы могуць быць спантанымі або накіроўвацца розумам). Асноўныя ідэі касмізму знаходзяць таксама сваё адлюстраванне ў развагах Цыялкоўскага аб "волі Сусвету". Калі ўсё вакол "спароджана Сусвету. Ён - пачатак усіх рэчаў", то "ад яе ўсё і залежыць. Чалавек або іншая вышэйшая істота і яго воля ёсць толькі праява волі Сусвету". У кантэксце "жывога Сусвету" метафізіка чалавечага лёсу складаецца ў тым, што смерці няма. У працэсе ўзнікнення і распаду саюзаў "атамаў-духаў" смерць "зліваецца з нараджэннем". Новае жыццё "хоць і разбуральна, але новае разбурэнне зліецца з новым дасканалым нараджэннем... Разбурэнні або смерці будуць паўтарацца, незлічонае мноства раз, але ўсе гэтыя разбурэнні ёсць не знікненні, а ўзнікненні". Паводле касмічнай філасофіі "душы хоць і няма", жыццё ў рытмах эвалюцыі Сусвету "бесперапынная, шчаслівая, магутная, ніколі не спынялася і ніколі не спыніцца", т.к. у часова мёртвым рэчыве няма суб'ектыўнага адчування часу. Такі падыход да лёсу чалавека ў касмізме характэрны толькі для Цыялкоўскага і з'яўляецца відавочнай альтэрнатывай "актыўна-эвалюцыйнага падыходу". У адпаведнасці з ідэямі касмізма Цыялкоўскі лічыў, што чалавек зусім не вяршыня эвалюцыі. Чалавецтву маецца быць "ісці наперад і прагрэсаваць - у дачыненні цела, розуму, маральнасці, спазнанні і тэхнічнай магутнасці. Наперадзе яго чакае штосьці бліскучае, няўяўнае". Па заканчэнні тысячы мільёнаў гадоў "нічога недасканалага ... на Зямлі ўжо не будзе. Застанецца адно дабрэй, да чаму непазбежна прывядзе наш розум і яго сіла". Касмічнае быццё чалавецтва па Цыялкоўскім "можа быць вылучана на чатыры асноўных эры: 1. Эра нараджэння, у якую ўступіць чалавецтва праз некалькі дзесяткаў гадоў і якая падоўжыцца некалькі мільярдаў гадоў. 2. Эра станаўлення. Гэтая эра будзе адзначаная рассяленнем чалавецтва па ўсім космасе. Працягласць гэтай эры - сотні мільярдаў гадоў. 3. Эра росквіту чалавецтва. Зараз цяжка прадказаць яе працягласць - відавочна, сотні мільярдаў гадоў. 4. Эра тэрмінальная зойме дзесяткі мільярдаў гадоў. Падчас гэтай эры «чалавецтва ... злічыць за балазе ўключыць другі закон тэрмадынамікі ў атаме, т.е. з карпускулярнага рэчыва ператварыцца ў прамянёвае. Што такое прамянёвая эра космасу - мы нічога не ведаем і нічога меркаваць не можам». Сучасны касмізм уяўляе сабою праграму станаўлення чалавецтва і касмічная філасофія Цыялкоўскага]] можа разглядацца як перспектыўны варыянт ажыццяўлення такой праграмы.

Асноўныя даты жыцця і дзейнасці К.Э.Цыялкоўскага

1857 - 17(5) верасня - Кастусь Эдуардавіч Цыялкоўскі нарадзіўся ў сяле Іжэўскам Разанскай губерні.

1860 - Сям'я Цыялкоўскіх пераехала ў Разань.

1866 - Кастусь Цыялкоўскі захварэў шкарлятынай. У выніку ўскладненні пасля хваробы страціў слых.

1868 - Пераезд сям'і Цыялкоўскіх у Вятку.

1869 - Паступленне ў гімназію.

1870 - Смерць маці - Марыі Іванаўны Цыялкоўскай.

1871 - Адлічэнне з гімназіі.

1873 - Пераезд Цыялкоўскага ў Маскву для заняткаў самаадукацыяй.

1876 - Вяртанне Цыялкоўскага ў Вятку.

1878 - Пераезд сям'і ў Разань.

1880 - Рэшта іспытаў на настаўніцкае званне і пераезд у Бароўск.; 20 жніўня - жаніцьба на Варвары Яўграфаўне Сакаловай. Смерць бацькі - Эдуарда Ігнацьевіча Цыялкоўскага.

1885 - Пачатак працы над рукапісам "Тэорыя аэрастата".

1887 - Знаёмства з Галубіцкім.

1890 - VII аддзел Рускага тэхнічнага грамадства разгледзеў праект суцэльнаметалічнага дырыжабля Цыялкоўскага.

1891 - Публікацыя ў працах Грамадствы аматараў прыродазнаўства артыкула "Ціск вадкасці на раўнамерна якая рухаецца ў ёй плоскасць".

1892 - Выпуск брашуры "Аэрастат металічны кіраваны".

1893 - Прыняцце ў лік чальцоў Ніжагародскага кружка аматараў астраноміі. Вынахад у прыкладанні да часопіса "Вакол святла" фантастычнай аповесці "На Месяцы".

1894 - Публікацыя ў часопісе "Навука і жыццё" працы "Аэраплан або птушкападобная (авіяцыйная) лятальная машына".

1895 - Вынахад кнігі "Мары аб зямлі і небе".

1896 - Знаёмства з кнігай А.П.Фёдарава "Новы спосаб паветраплавання", выняткоўвалае паветра як апорнае асяроддзе".

1897 - Пабудова аэрадынамічнай трубы. 10 траўня - Цыялкоўскі вывяў формулу, якая ўсталявала залежнасць паміж хуткасцю ракеты ў любы момант часу, хуткасцю заканчэння газаў з сопла, масай ракеты і масай выбухных рэчываў.